پایگاه اطلاعاتی نقش جهان

برای مشاهده پایگاه اطلاعاتی نقش جهان بر روی تصویر بالا کلیک نمایید

سایت نقش جهان با نشانی www.ichodoc.ir، از سال ۱۳۷۴ تحت سیستم عامل dos پایه‌گذاری شد و به زودی در سال ۱۳۷۷ از اولین پایگاه‌های اطلاعاتی در کشور بود که با قابلیت جستجوی فارسی روی وب قرار گرفت. این سایت دربرگیرنده بخش‌های مختلفی بود که با محوریت پایگاه اطلاعاتی منابع موجود در مرکز اسناد و مدارک میراث فرهنگی طراحی شده بود. پایگاه نقش جهان به مرور تا سال ۱۳۸۵ با افزایش تعداد رکوردها توسعه یافت و هم‌زمان با افزایش رکوردها، حرکت به سوی آرشیو دیجیتال با پیوست کردن فایل رکوردهای نقشه و عکس به محتوای هر رکورد در دستور کار قرار گرفت.

با بزرگ‌تر شدن پایگاه، ایجاد بخش‌های جدید نیز در سایت آغاز شد. سایت‌های موضوعی مانند نشریه هنر و مردم، ارگ بم، اسناد باستان‌شناسی ایران، هولتسر، فلاندن، دالمانی، هنر سرامیک مسلمانان، سفال ایرانی، نقوش تزئینی ایران زمین، پوشاک ایرانیان و بسیاری موضوعات دیگر.

تا اسفند ۱۳۸۵، اطلاعات کتاب‌شناختی ۴۲۶۸۶ رکورد اعم از کتاب، مقاله، گزارش، عکس، نقشه و لوح فشرده در پایگاه نقش جهان وارد شده بود. سایت‌های پژوهشی و تخصصی که هر یک شامل اطلاعات گسترده‌ای بود به مرور و به صورت موضوعی گردآوری و در سایت منتشر می‌شد. برای اطلاع بیشتر کاربران، معرفی کوتاهی از هر بخش در اینجا ارائه می‌شود:

ارگ بم: این سایت پس از رخداد زلزله بم در سال ۱۳۸۲ طراحی شد و شامل بخش‌های درباره بم و ارگ بم، نمایشگاه تصاویر، پایگاه اطلاعاتی با ۶۰۹ رکورد، فهرست مدارک و کتابخانه ارگ بم است.

نشریه هنر و مردم: این سایت به منظور پشتیبانی از تولیدکننده نرم افزار OCR فارسی به صورت یک پروژه طراحی شد. ابتدا متن نشریه به صورت فایل txt پیاده‌سازی شد و سپس طراحی صفحات html همراه با متن و تصویر برای هر مقاله انجام شد. نتیجه کار در قالب ساختار درختی در هر سال و هر شماره آماده و در سایت ارائه شد. همچنین مقالات نشریات نمایه‌سازی و در پایگاه نقش جهان ورود اطلاعات شد تا امکان جستجوی موضوعی برای پژوهشگر فراهم شود. در سال ۱۳۸۵ تمام تصاویر مقالات نیز نمایه سازی و به پایگاه وارد شد ولی قبل از قرار گرفتن روی سایت، تغییراتی رخ داد که روند کار را تحت‌الشعاع قرار داد. این سایت شامل آشنایی با پیشینه نشریه، آرشیو مجلات از اولین شماره در سال ۱۳۴۱ تا آخرین شماره در سال ۱۳۵۷ و پایگاه اطلاعاتی مقالات با ۱۵۸۳ رکورد است.

اسناد باستان‌شناسی ایران: این سایت از درهمکرد سه عنوان کتاب در شش جلد که در سال‌های اول دهه ۱۳۸۰ توسط سازمان اسناد و کتابخانه ملی، وزارت امور خارجه و مرکز اسناد ریاست جمهوری درباره اسناد باستان‌شناسی ایران منتشر شده بود ایجاد شد. پایگاه اطلاعاتی اسناد با امکان جستجو در ۱۴۴۳ رکورد شامل چکیده، متن سند و ضمائم است.

دالمانی: هانری رنه دالمانی، جهانگرد فرانسوی دو بار در دوره قاجار، در سال‌های ۱۸۹۹ و ۱۹۰۷ به ایران سفر کرد. حکایت سفر دوم او در طول سه ماه، در چهار جلد کتاب با عنوان سفرنامه از خراسان تا بختیاری به زبان فرانسه در سال ۱۹۱۰ منتشر شد. نسخه‌ای از این کتاب نفیس که دارای یادداشت اهدای آن به دوستی است با امضای دالمانی، در کتابخانه مرکزی نگهداری می‌شود. این نسخه نفیس به صورت کامل در این بخش از سایت ارائه شده است. پایگاه اطلاعاتی تصاویر کتاب با ۱۲۳۱ رکورد با امکان نمایش تصاویر، درباره دالمانی، درباره سفرنامه، کتابنامه، نمایشگاه موضوعی عکس‌ها و مرور کتاب از بخش‌های این سایت است.

فلاندن: اوژن فلاندن و پاسکال کوست، دو جهانگرد فرانسوی، اولی نقاش و دیگری معمار، اطلاعاتی را که در سفر خود به ایران در سال ۱۸۳۹ گردآوری کرده بودند در شش جلد کتاب با عنوان سفر در ایران منتشر کردند. پایگاه اطلاعاتی تصاویر این مجموعه با ۴۰۶ رکورد و امکان نمایش تصاویر، درباره اوژن فلاندن، درباره پاسکال کوست، درباره سفرنامه، نمایشگاه مجموعه طرح‌ها و کتابنامه و مرور کتاب، بخش‌های مختلف این سایت است.

هولتسر: ارنست هولتسر مهندس تلگراف آلمانی که برای کشیدن خط تلگراف در سال ۱۸۶۳ به ایران سفر کرد، با ساکن شدن در اصفهان و سوغات آوردن دوربین در یکی از سفرهای خود به ایران، گنجینه‌ای ارزشمند از عکس‌های خود برای ایرانیان به یادگار گذاشت. گزیده‌ای از عکس‌های این مجموعه در سال ۱۳۵۵ در کتاب ایران در یکصد و سیزده سال پیش به چاپ رسید. این مجموعه که در مرکز اسناد و مدارک میراث فرهنگی نگهداری می‌شود سبب شد در سال ۱۳۸۴ نیز به مناسبت روز جهانی موزه و هفته میراث فرهنگی، هم‌زمان با برگزاری نمایشگاهی از عکس‌های هولتسر و رونمایی کتاب هزار جلوه زندگی، بخشی هم در سایت نقش جهان برای معرفی هولتسر و عکس‌های او ایجاد شود. پایگاه اطلاعاتی عکس‌های هولتسر با ۱۰۰۹ رکورد با امکان نمایش عکس‌ها و دست نوشته‌های آلمانی پشت هر عکس، درباره هولتسر، نمایشگاه موضوعی و کتابنامه از بخش‌های این سایت است.

هنر سرامیک مسلمانان: کتاب نفیس هنر سرامیک مسلمانان در دو جلد به زبان فرانسه، مجموعه‌ای از ۱۰۰ قطعه عکس رنگی از اشیای برگزیده از موزه‌ها و مجموعه‌های خصوصی در فرانسه و دیگر کشورها را ارائه می‌کند. نسخه‌ای از این کتاب که تیراژ آن ۲۰۰ جلد است و در سال ۱۹۱۳ منتشر شده است در کتابخانه مرکزی نگهداری می‌شود. پایگاه اطلاعاتی تصاویر کتاب با ۱۰۰ رکورد، درباره هانری ریویر، درباره کتاب، پیش گفتار کتاب درباره سرامیک مسلمانان به قلم گاستون میژون و مرور کتاب از بخش‌های مختلف این سایت است.

علاوه بر موارد بالا درباره قسمت‌های دیگری از سایت نقش جهان زیر عنوان نمایشگاه مجازی و کتابخانه دیجیتال باید افزود که در این بخش‌ها نیز منابع ارزشمند و نایابی به صورت دوره‌ای و مستمر تهیه می‌شد و در اختیار پژوهشگران قرار می‌گرفت.

سایت و پایگاه نقش جهان از اواخر سال ۱۳۸۵ به دلیل مشکلات ناشی از تغییرات تشکیلاتی در سازمان میراث فرهنگی کشور از پشتیبانی خارج شد و با جا به جایی مرکز اسناد و کتابخانه به شیراز  در سال ۱۳۸۹ و مسائل دیگر از چرخه اطلاع‌رسانی بیرون افتاد ولی کماکان روی سرور سازمان قابل بازیابی و دسترسی بود. اما این نیز دیری نپایید و امکان جستجو در پایگاه از دست رفت.

در سال ۱۳۹۶ نرم‌افزار آذرسا به عنوان پایگاه اطلاعاتی جدید مرکز اسناد و کتابخانه خریداری شد و با کانورت دیتا از نرم‌افزار نقش جهان راه‌اندازی شد. این پایگاه در سال ۱۳۹۸ با راه‌اندازی پرتال مرکز برای اطلاع‌رسانی به پژوهشگران میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری مورد استفاده قرار گرفت.

اکنون، در مهرماه ۱۳۹۹، سایت نقش جهان نه به منظور استفاده از پایگاه اطلاعات کتابشناختی منابع این مرکز بلکه به دلیل در بر داشتن زیر بخش‌هایی که دارای اطلاعات پژوهشی ارزشمند و مفیدی است و در قالب یک رکورد در پایگاه آذرسا قابل ارائه نیست روی پرتال مرکز اسناد و کتابخانه قرار می‌گیرد. به امید این که دوستداران قدیمی میراث فرهنگی که با این پایگاه مانوس بودند و پژوهشگران جوانی که امروز با میراث سر و کار دارند، هر دو از این مجموعه اطلاعاتی لذت ببرند و از آن استفاده بکنند.